To jest tak ciekawa historia, ze podaje za strona Szkoly Podstawowej:
-------------------------------------------------------------------
Z inicjatywy Pana Waldemara Bzury dnia 16 lipca 2012 roku odbyło się
spotkanie z najstarszym mieszkańcem Krutyni, Panem Willy Jedamzik. W
spotkaniu wzięli również udział Państwo Maria i Krzysztof Grygo. Tematem
rozmowy była Krutyń, jej historia, mieszkańcy i przyroda.
Pan
Jedamzik stworzył razem ze swoim bratem Kurtem w 1995 roku plan wsi
Krutyni i listę jej mieszkańców do 1945 roku. Liczba mieszkańców Krutyni
17.maja 1939 roku wynosiła 436 osób.
Pan Jedamzik pamięta Krutyń z
lat młodości, mieszkał tu bowiem w latach 1925 – 1945. Po wojnie
przebywał pięć lat w niewoli w Rosji. Pan Jedamzik mieszkał w Krutyni w
domu, który obecnie znajduje się na terenie Pensjonatu Mazur Syrenka.
Był najmłodszym z pięciorga rodzeństwa, różnica wieku między nim a
najstarszą siostrą liczyła siedemnaście lat. Ojciec był sołtysem do 1938
roku. Przewoził również gości bryczką z dworca do Murawy, gdzie czekały
na gości łodzie z pensjonatów w Krutyni.
O tej właśnie Krutyni z czasów przedwojennych i z okresu wojny opowiadał nam najstarszy mieszkaniec Krutyni, Pan Jedamzik.Po opuszczeniu swoich rodzinnych stron wrócił tu dopiero w 1976 roku
razem z żoną i synem, jednak tej wizyty nie wspomina z sentymentem. Po
pierwsze trudno było przejść granicę z NRD, a następnie już sam pobyt w
Krutyni nie zachęca do powrotu pamięcią. Ówczesne wizyty gości z Niemiec
nie były przyjmowane tak serdecznie i entuzjastycznie jak w chwili
obecnej. Sama wieś jednak, jak Pan Jedamzik wspomina, nie zmieniła się.
Następna wizyta, już dziesięć lat później, przebiegła w atmosferze
sympatii i od tej chwili Pan Jedamzik z rodziną lub sam przyjeżdża do
Krutyni nawet dwa razy do roku. Tu przyjeżdża jak do domu, bo tu czuje
się jak w domu. Czasy spędzone w Krutyni były okresem jego dzieciństwa i
młodości, do których z chęcią wraca pamięcią. Nie chciałby jednak
wrócić do tych czasów ze względu na biedę, która wówczas panowała, jak
również brak odpowiedniej opieki socjalnej.
Rozmowa przebiegła w
miłej i serdecznej atmosferze. Pan Jedamzik odpowiadał na zadawane
pytania. Cała treść rozmowy została uporządkowana i podzielona na
zagadnienia, które zostały poruszone podczas rozmowy.
1. Turystyka i wypoczynek.
Goście przyjeżdżali do Krutyni przed wojną pociągiem, który kursował na
trasie Berlin – Królewiec. Na dworcu nieopodal Jeziora Krutyńskiego
zabierały przybyszów bryczki. Bagaże były zabierane na bryczkę lub rower
a wówczas goście pieszo wędrowali do Murawy, gdzie oczekiwały na nich
łodzie z pensjonatu. Czasami goście byli przywożeni autobusami, które
już puste jechały od Murawy do Krutyni. Turyści przybywali z różnych
stron Europy, a byli to: Niemcy, Anglicy, Francuzi i Niemcy z Królewca.
Na Murawie, tak określano miejsce na ujściu nad Jeziorem Krutyńskim,
znajdowała się drewniana budka, w której sprzedawano różne napoje jak
piwo, lemoniadę lub coś do jedzenia. Należała ona do leśnictwa, była
państwowa i dzierżawiły ją określone osoby. Słychać było często muzykę,
płynącą znad Murawy. Nad Jeziorem Krutyńskim po drugiej stronie Murawy
znajdowała się buda rybacka, która należała do Pana Willana.
Pensjonaty w Krutyni:
• Emil Grodotzki – dom wypoczynkowy/ Haus Waldesruh (dom nr 18)
• Werner Grunewald – dom wypoczynkowy/ Kurhaus (dom nr 20)
• Fritz Sobottka – resrauracja i dom wypoczynkowy/ Restaurant und Kurhaus (dom nr 33)
Fritz Sobottka był wówczas najbogatszym mieszkańcem we wsi. Należała do
niego restauracja, a także wynajmował gościom pokoje. Zmarł w 1958 roku
w wieku 74 lat w Niemczech w Bochum.
2. Łowienie ryb.
Jeziora i rzeka były bogate w rybę, ale nie łowiono jej na taką skalę,
jak czyni się to w chwili obecnej. Nie było tylu osób stojących nad
rzeką i łowiących ryby.
3. Szkoła i nauka.
Szkoła znajdowała
się pod nr 27, była dwuklasowa i uczyli w niej nauczyciele: Mlodoch,
Jamrowski i Manier. Pierwsza klasa to uczniowie klas I – IV, a druga – V
– VIII. Klasy były pełne dzieci.
Przedszkole znajdowało się w domu nr 55.
4. Ochotnicza Straż Pożarna
W Krutyni znajdowała się remiza strażacka, w której trzymano wóz konny
do gaszenia pożarów. Budynek wykonany był z cegły, obecnie już go nie
ma. Niedaleko szkoły nad rzeką stała szopa, w której trzymano beczki z
wodą do gaszenia pożaru.
Pożary w Krutyni były rzadkością.
5. Zatrudnienie, sklepy, rzemieślnicy.
W Krutyni znajdowały się następujące sklepy:
• Drogeria, nr 49 (Harder)
• Sklep z artykułami spożywczymi nr 72 (Anna Gorny), 74 (Johann Szeppeck),
• Szewc, nr 73 (August Szeppeck), 83 (Michael Wlotzka),
• Stolarz nr 81 (Gustav Kallina),
• Krawiec nr 76 (Wierzinski),
• Rzeźnik nr 54 (Hoffmann), nr 64 (Franz Werner),
• Posterunek policji nr 56 i policjant Mutmann,
• Naprawa rowerów nr 59 (August Kamiński)
• Leśniczówka
6. Dom Starców i Dom Wypoczynkowy dla Matek
W Krutyni znajdował się Dom Starców, pod nr 48.
Pod nr 16 mieścił się dom wypoczynkowy dla matek – Müttererholungsheim.
7. Budownictwo
W okresie przedwojennym, za czasów Pana Jedamzika zostały zbudowane następujące domy:
• Mutmann (policjant), nr 56,
• Wencel August, nr 57
• Szeppeck August i Johann, nr 73 i 74.
• Bloch Emil (dwa domy) nr 60,
• Schnittka, nr 61,
• Danielzik Wilhelm (ok. 1930 albo wcześniej), nr 25.
8. Rolnictwo
W Krutyni uprawiano przede wszystkim ziemniaki, owies, jęczmień i żyto.
9. Drogi i komunikacja
Przedwojenna główna droga Krutyni to kocie łby. Natomiast wiejskie
ścieżki pokryte były żwirem i piaskiem. Do Mrągowa podróżowało się
pociągiem o wpół do dwunastej.
Urząd Gminy i poczta znajdowały się w Ukcie.
Mamy nadzieję, że rozmowa z Panem Jedamzikiem w jakiś sposób
przybliżyła nam Krutyń z lat przedwojennych. Istotne jest, że mówił o
niej sam mieszkaniec wsi, który wraca tu każdego roku jak do domu. Jak sam mówi: „Ich komme nach Hause.”
Niesamowite jaka historie ma kazde miejsce. Wazne aby ja pielegnowac i nastepnym pokoleniom przekazywac.Osobiscie jeszcze nigdy nie bylam w Krutyni i z poewnoscia kiedys tu zawitam. Mazury sa niesamowite,kryja w sobie dziwna moc i energie. Zazdroszcze ze masz mozliwosc zyc tu na stale
OdpowiedzUsuń